WSzW Łódź BIP
Historia
Sobota, 15 grudzień 2018 r.
ZARYS HISTORII ADMINISTRACJI WOJSKOWEJ W ŁODZI
Terenowe organy administracji wojskowej swą genezą sięgają początków kształtowania się niepodległego państwa polskiego w 1918 r. Od tego czasu aż po dzień dzisiejszy, funkcje administracyjne w Wojsku Polskim, realizowały zarówno dowództwa okręgów wojskowych jak i podlegające im terenowe organy administracji wojskowej a także dowództwa garnizonów. Z tego powodu niniejsze opracowanie obejmuje wszystkie te grupy organów wojskowych dyslokowanych na terenie Łodzi i województwa łódzkiego.

Zgodnie z rozkazem szefa Sztabu Generalnego WP nr 4 z 30 października 1918 r. rolę terytorialnych władz wojskowych pełniły w początkowym okresie po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, trzy inspektoraty lokalne, a mianowicie: I Warszawski Inspektorat Lokalny (inspektor gen. Zygmunt Zieliński), II Kielecki Inspektorat Lokalny (gen. Kajetan Bolesław Olszewski) i III Lubelski Inspektorat Lokalny (gen. Wacław Iwaszkiewicz). Inspektorzy mieli uprawnienia przysługujące dowódcom dywizji i byli podporządkowani bezpośrednio szefowi Sztabu Generalnego WP. Inspektorom podlegały komendy okręgów wojskowych. W Łodzi powstała komenda VIII Okręgu Łódzkiego, której zwierzchnikiem był inspektor warszawski.

Zasadnicza przebudowa terytorialna władz wojskowych nastąpiła 17 listopada 1918 r. Zlikwidowano wówczas inspektoraty lokalne i powołano 5 dowództw okręgów generalnych. W Łodzi powołano IV DOGen. Łódź, z podległymi mu okręgami wojskowymi: łódzkim, kaliskim, łowickim i włocławskim. Dowódcy okręgów generalnych byli odpowiedzialni za prawidłowe funkcjonowanie wojskowej służby wewnętrznej, za ogólny ład, bezpieczeństwo i porządek, a także za majątek wojskowy i państwowy - spełniali więc funkcję bardziej administracyjną niż dowódczą.

Na podstawie zarządzenia Ministra Spraw Wojskowych z 7 lipca 1919 r. dowództwa okręgów wojskowych zostały zniesione, a ich personel przeniesiony do sztabów jednostek liniowych lub tyłowych.

Organami lokalnych władz wojskowych były komendy garnizonów, miast i placów. Jednolitą ich strukturę organizacyjną ustalił rozkaz Departamentu Mobilizacyjno - Organizacyjnego MSWojsk. z 11 lipca 1919 r. W dokumencie tym, określonym jako "Tymczasowy przepis służby dla dowództw garnizonów, komendantów miast i placów" stwierdzono, że we wszystkich miejscowościach mających stałe garnizony, ich dowództwo obejmuje dowódca najstarszy rangą. Komendy miast powołano w pięciu największych miastach, m. in. w Łodzi.

Do zadań i obowiązków dowódcy garnizonu należało: dysponowanie terenami ćwiczeń polowych, regulowanie służby garnizonowej, ustalanie przepisów alarmowych, opracowywanie planów i programów uroczystości wojskowych, wydawanie rozporządzeń asystencyjnych, urządzanie miejsc kąpielowych, ustalanie porządku pobierania środków wyposażenia i żywności, rozmieszczanie komend wojskowych i zakładów wojskowych, troska o zakwaterowanie osób wojskowych, wydawanie przepisów higieny, przeprowadzanie inspekcji zakładów wojskowych, nadzorowanie porządku, odbywanie inspekcji stacji zbornych, a także przegląd prasy i badanie nastrojów ludności.

W procesie przechodzenia sił zbrojnych na stopę pokojową po wojnie polsko - radzieckiej, nastąpiły również istotne zmiany w podziale terytorialnym kraju pod względem wojskowym. W miejsce funkcjonujących poprzednio siedmiu okręgów generalnych utworzono dziesięć okręgów korpusów. W Łodzi utworzono IV Dowództwo Okręgu Korpusu. W obrębie każdego okręgu korpusu stacjonowały trzy dywizje piechoty i przeważnie po jednej brygadzie kawalerii. Łódzki okręg korpusu obejmował 6 % powierzchni oraz 9,9 % rezerw osobowych kraju i był okręgiem granicznym z zachodnim sąsiadem Polski. Pod względem narodowościowym był jednym z najbardziej polskich okręgów (po okręgu Poznań), 84 % mieszkańców stanowili bowiem Polacy.

Dowódcy okręgu korpusu, sprawującemu z ramienia Ministra Spraw Wojskowych władzę na terenie okręgu, podlegały pod względem mobilizacji i przysposobienia rezerw do służby wojskowej oraz administracyjno - gospodarczym, wszystkie formacje stacjonujące w danym okręgu. Ponieważ jednak szkoleniem taktycznym i technicznym wojsk kierował Minister Spraw Wojskowych, dowódcy OK byli w tym zakresie jedynie pośrednikami i kontrolerami wykonania rozkazów MSWojsk. Dlatego też sztaby dowództw okręgów korpusów były bardzo rozbudowane.

W myśl organizacji z 1921 r. każde z dowództw okręgu korpusu dzieliło się na: sztab, szefostwa broni i służb oraz kwaterę główną. Sztab składał się z pięciu oddziałów: I - organizacyjno - mobilizacyjnego (w którego kompetencji leżały również sprawy dyslokacji, bezpieczeństwa wewnętrznego i dyscypliny), II - informacyjnego, III - wyszkolenia i oświaty, IV - zaopatrzenia materiałowego, V - personalnego (ewidencja oficerów i szeregowych, sprawy oficerskich sądów honorowych). Wszystkie oddziały sztabu OK miały wspólną kancelarię.

W dowództwie OK funkcjonowały następujące szefostwa broni i służb: artylerii i służby uzbrojenia, inżynierii i saperów, łączności, intendentury, sanitarne, weterynarii, duszpasterstwa, poboru, remontu. W skład Kwatery Głównej wchodziła kancelaria wraz z archiwum, drukarnia, komisja gospodarcza, kompania sztabowa oraz stacja telegraficzna.

7 maja 1924 r. ustalona została nowa organizacja dowództw okręgów korpusów na stopie pokojowej, wprowadzająca istotne zmiany do poprzedniej, a mianowicie szefowie broni i służb byli wyłączeni ze składu organizacyjnego DOK. Odtąd sprawowali oni jedynie funkcje fachowych doradców dowódcy OK. Tymczasowo utworzono stanowisko inspektora poborowego, zlikwidowano oddział IV - zaopatrzenia materiałowego, natomiast oddział II - informacyjny - przemianowano na samodzielny referat informacyjny.

Po zakończeniu prac dyslokacyjnych, na terenie DOK IV Łódź stacjonowały jednostki 7, 10, i 26 dywizji piechoty a także 4 pułk artylerii ciężkiej, dywizjon artylerii konnej, pułk saperów, dywizjon taborów i dywizjon żandarmerii. W Łodzi stacjonowały oddziały 10 dywizji piechoty, a mianowicie 28, 30 i 31 pp. oraz 10 pap i 4 pac. Rozmieszczono tu również dowództwo 1 pułku czołgów, batalion zapasowy i warsztaty pułkowe. Natomiast batalionom czołgów z braku odpowiednich pomieszczeń w Łodzi wyznaczono inne miejsca dyslokacji: Warszawę dla I batalionu, Żurawicę pod Przemyślem - dla II batalionu i Poznań - dla III batalionu.

W sierpniu 1921 r. 1 pułk czołgów przeszedł na organizację pokojową, w wyniku której bataliony czołgów zostały usamodzielnione i pozostawione w miejscach postoju jako stałych garnizonach. Likwidacji uległo dowództwo pułku, natomiast batalion zapasowy i pułkowe warsztaty czołgowe podzielone zostały pomiędzy trzy bataliony.

Kolejne zmiany organizacyjne w wojsku nastąpiły po zamachu majowym 1926 r. Wprawdzie zasadniczymi władzami terytorialnymi pozostawało w dalszym ciągu 10 okręgów korpusów, które podlegały Ministrowi Spraw Wojskowych, a nie Generalnemu Inspektorowi Sił Zbrojnych, jednak J. Piłsudski na przełomie lat 1926 i 1927 wprowadził zasadę, że dowódcy okręgów korpusów są władzą administrującą terenem przygotowanym zarówno pod względem wojennym, jak i pokojowym. Byli odpowiedzialni za mobilizację ludzi i koni, ochronę linii komunikacyjnych oraz współdziałanie z władzami cywilnymi. W czasie pokoju byli gospodarzami wojsk na podległym im obszarze pod względem kwaterunku, uzbrojenia, stanu zdrowia, bezpieczeństwa wewnętrznego, placów ćwiczeń, a zatem w sprawach administracyjno - gospodarczych. Dowódcy okręgów pomagali w szkoleniu, przydzielając środki, dowodzili wojskiem, inspekcjonowali je. W tym zakresie w pewnym stopniu dublowali pracę inspektorów armii, komplikując tym wzajemne stosunki. Wszyscy dowódcy OK jako doświadczeni oficerowie mieli oddziaływać na młodych oficerów. Na czas wojny byli przewidziani na dowódców etapowych.

Pewna zmiana w organizacji wewnętrznej dowództw okręgów korpusów nastąpiła już w 1929 r. Utworzono wówczas Okręgowe Urzędy Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego, które przejęły z dotychczasowego Oddziału Wyszkolenia sprawy przysposobienia wojskowego i wychowania fizycznego. Jesienią 1931 r. z Oddziału Ogólnego i Oddziału Wyszkolenia utworzono Wydział Ogólny, który swoją działalnością obejmował wszystkie sprawy na szczeblu DOK z wyłączenim kwestii dotyczących mobilizacji i uzupełnień. Wydział Ogólny dzielił się na referaty: organizacyjno - administracyjny, szkolenia, personalny, a Wydział Mobilizacji i Uzupełnień na referaty: ogólny, mobilizacji personalnej, mobilizacji materiałowej i koni oraz uzupełnień. W DOK utworzono także Samodzielny Referat Bezpieczeństwa. Ponadto do DOK włączono szefostwa: uzbrojenia, sanitarne, weterynarii oraz duszpasterstwa. W 1934 r. wprowadzono dalsze zmiany. Zlikwidowano kompanie sztabowe i utworzono samodzielne referaty oświatowe, zlikwidowano stanowiska inspektorów uzupełnień, utworzono stanowiska dowódców OPL.

W okresie bezpośrednio poprzedzającym wybuch II wojny światowej, na terenie IV DOK Łódź utworzono Sieradzką Brygadę Obrony Narodowej, złożoną z czterech batalionów czwartej kategorii. Dowódca tej brygady podlegał bezpośrednio dowódcy OK. W tymże okresie na terenie Łodzi znajdowały się także wstępne armijne stacje magazynowo - rozdzielcze dla Armii "Poznań" i Armii "Łódź".

Bardzo ważnym ogniwem władz wojskowych był aparat poborowy. Na jego czele stał Departament I Mobilizacyjno - Organizacyjny MSWojsk. Władzę niższego szczebla stanowiły okręgowe komendy uzupełnień, powołane przy dowództwach okręgów generalnych. Jako organy szczebla najniższego, działały najpierw główne urzędy zaciągu, powołane na terenie Królestwa Polskiego już w 1917 r. Zorganizowano 17 takich urzędów, w tym również w Łodzi.

W dniu 27 października 1918 r. Rada Regencyjna Królestwa Polskiego ogłosiła "Tymczasową ustawę o powszechnym obowiązku służby wojskowej". Na mocy tej ustawy powołano organy administracji wojskowej oraz określono ich zadania i kompetencje. Były to okręgowe komendy uzupełnień oraz podległe im powiatowe komendy uzupełnień.

25 października 1919 r. nastąpiła ostateczna reorganizacja aparatu poborowego. Powołano nowe 52 powiatowe komendy uzupełnień. z placówkami istniejącymi już wcześniej było ich w całym kraju ponad 110.

Początkowo zadania terenowej administracji wojskowej ograniczały się do wykonania poborowego zaciągu ochotniczego. Dopiero w styczniu 1919 r. został ogłoszony dekret Naczelnego Wodza powołujący do poboru wszystkich mężczyzn urodzonych w 1898 r. Następnie rozpoczęto pobór kolejnych roczników.

W 1921 r. został wydany rozkaz Ministra Spraw Wojskowych "O przejściu wojska na stopę pokojową". Przewidywał on m. in. utworzenie na terenie całego kraju 103 powiatowych komend uzupełnień, które były jednocześnie tzw. okręgami poborowymi.

Upowszechniono też zasadę poboru obowiązkowego, wprowadzono system terytorialnego kompletowania oddziałów piechoty, określając, która komenda będzie dostarczać uzupełnienie do danego pułku piechoty.

PKU działały na wyznaczonym obszarze obejmującym jeden lub więcej powiatów w zależności od gęstości zaludnienia i ilości żołnierzy rezerwy. Każdy pułk piechoty miał być uzupełniany z możliwie najbliższej PKU. Uzupełnienie sił zbrojnych przeprowadzały PKU przy współpracy z władzami administracji ogólnej. Realizowały wcielenie poborowych i ochotników w szeregi wojska oraz załatwiały wszelkie sprawy związane z obowiązkową służbą czynną, a także ze służba ochotniczą oraz służbą w rezerwie (ćwiczenia wojskowe) i pospolitym ruszeniem (mobilizacyjne przygotowanie uzupełnienia wojsk).

Obowiązujący początkowo terytorialny system uzupełnień został w maju 1922 r. zmieniony na system uzupełnień eksterytorialnych. Przyjęto zasadę wcielania poborowych z zachodu na wschód i odwrotnie. System ten miał przyczynić się do kształtowania wśród poborowych świadomości narodowej i państwowej a tym samym do integracji ziem polskich. Z punktu widzenia zasad mobilizacji eksterytorialny system uzupełnień był uciążliwy i wadliwy.

W kolejnych latach doskonalono funkcjonowanie powiatowych komend uzupełnień. Po wydaniu w 1924 r. nowej "Ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej" wszystkie czynności przygotowawcze do poboru, jak również jego przeprowadzenie przejęły cywilne władze administracyjne. Umożliwiło to służbie poborowej zajęcie się wyłącznie racjonalnym rozdziałem rekruta, ewidencją rezerw oraz przygotowywaniem mobilizacji personalnej.
Wewnętrzna struktura powiatowych komend uzupełnień przedstawiała się następująco:
  • REFERAT I - administracji rezerw osobowych - prowadził sprawy ewidencji i administracji rezerw oficerów, podoficerów i szeregowych rezerwy oraz sprawy mobilizacyjne wraz z dokumentacją mobilizacyjną,
  • REFERAT II - poborowy - obejmował sprawy ewidencji i administrowania poborowymi, wcielanie poborowych do jednostek wojskowych oraz prowadzenie dziennika tajnego PKU,
  • REFERAT III - inwalidzki - zajmował się sprawami inwalidzkimi, wdrażaniem rewizji lekarskiej względem osób należących do rezerwy lub pospolitego ruszenia oraz czynnościami związanymi z postępowaniem o uznanie za zaginionych,
  • REFERAT IV - kancelaria - prowadził sprawy kancelarii zwykłej działu gospodarczego, szeregowych PKU i personelu cywilnego.
W swojej działalności powiatowe komendy uzupełnień ściśle współpracowały z organami administracji państwowej oraz z wieloma organizacjami społecznymi, zwłaszcza o charakterze paramilitarnym. Taka współpraca miała ogromne znaczenie dla ugruntowania pozycji administracji wojskowej w strukturach państwa.

Konsekwencją nowego podziału administracyjnego kraju były zmiany zasięgu administracji wojskowej. W kwietniu 1939 r. nastąpiła reorganizacja powiatowych komend uzupełnień. Na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym oraz rozporządzenia Ministra Spraw Wojskowych z lutego 1939 r. dokonano podziału obszaru państwa na komendy rejonów uzupełnień (KRU) oraz określono ich zasięg terytorialny. W momencie wybuchu wojny na terenie całego kraju funkcjonowało128 KRU

Komendy rejonów uzupełnień ściśle współdziałały z dowódcami jednostek wojskowych oraz z właściwymi organami administracji publicznej w zakresie mobilizacyjnego uzupełnienia tych jednostek. Dzięki sprawnej organizacji, terenowe organy administracji wojskowej właściwie przygotowały mobilizację Sił Zbrojnych w przededniu wybuchu II wojny światowej.

Po wybuchu II wojny światowej i zajęciu terytorium woj. łódzkiego przez wojska niemieckie, polska administracja wojskowa przestała funkcjonować. Jej odbudowa nastąpiła dopiero po wyzwoleniu obszaru województwa w 1945 r.

W 1944 r. po utworzeniu PKWN, nowe władze cywilne i wojskowe powołały w trzech etapach rejonowe komendy uzupełnień (w miarę wyzwalania ziem polskich).

W pierwszym etapie powołano 17 RKU, na terenie województw: białostockiego, warszawskiego, lubelskiego i krakowskiego. Podstawą ich powołania było rozporządzenie kierownika Resortu Administracji Publicznej z dnia 16 sierpnia 1944 r. o utworzeniu rejonowych komend uzupełnień i ustaleniu ich zasięgu terytorialnego oraz rozkaz Nr 7 Naczelnego Dowódcy WP z dnia 18 sierpnia 1944 r.

W drugim etapie utworzono 41 RKU na terenie województw: warszawskiego, łódzkiego, kieleckiego, krakowskiego, śląskiego, pomorskiego i poznańskiego. Podstawą ich powołania było rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej i Ministra Administracji Publicznej z dnia 20 stycznia 1945 r. oraz rozkaz Naczelnego Dowódcy WP Nr 10/Org. z dnia 20 stycznia 1945 r. o sformowaniu RKU na wyzwolonych terenach Polski. Wyżej wymieniony rozkaz wymienia RKU, które należy powołać niezwłocznie na już wyzwolonych terenach części województw na lewym brzegu Wisły, a pozostałe nakazuje tworzyć w miarę posuwania się wojsk i oswobadzania kraju.

W trzecim etapie, już po zakończeniu działań wojennych, powołano pozostałe RKU, w tym i na ziemiach odzyskanych. Podstawą ich powołania był rozkaz organizacyjny Naczelnego Dowódcy WP Nr 213/org. z dnia 21 sierpnia 1945 r. polecający sformować na ziemiach zachodnich i północnych do 15 września 1945 r. - 36 RKU, a istniejące 58 RKU zreorganizować, tworząc z nich 86 RKU, o zasięgu terytorialnym uwzględniającym granice województw i okręgów wojskowych. W ten sposób powstała sieć 122 RKU na terenie całego kraju. W województwie łódzkim utworzono początkowo 6 RKU:
  • Łódź - Miasto (miasto Łódź) - komendant - mjr Stanisław Łatka,
  • Łódź - Powiat (pow. łódzki, brzeziński i łęczycki) - mjr Władysław Czajkowski,
  • Łask z siedzibą w Pabianicach (pow. łaski, piotrkowski i sieradzki) - kpt. Kazimierz Jasiński,
  • Wieluń (pow. wieluński i kępiński) - kpt. Konstanty Sikorski,
  • Kutno (pow. kutnowski, łowicki, gostyniński i sochaczewski) - kpt. Walerian Drak,
  • Skierniewice (pow. skierniewicki, grójecki, rawski, błoński, grodziski) - por. Antoni Donigiewicz.
Rozkazem organizacyjnym dowódcy Łódzkiego OW nr 049 z dnia 4.09.1945 r. przeformowano istniejące RKU, w wyniku czego na terenie woj. łódzkiego funkcjonowało ich osiem:
  1. Łódź - Miasto (kat. I, obejmowała zasięgiem miasto Łódź),
  2. Łódź - Powiat (kat. III, pow. łódzki i brzeziński),
  3. Skierniewice (kat. II, pow. skierniewicki, łowicki i rawski),
  4. Łask (kat. III, pow. łaski i sieradzki),
  5. Piotrków Trybunalski (kat. III, pow. piotrkowski i radomski) - komendant - mjr Władysław Chmielewski,
  6. Opoczno (kat. III, pow. opoczyński i koński) - kpt. Marcin Nowicki,
  7. Kutno (kat. III, pow. kutnowski i łęczycki),
  8. Wieluń (kat. IV, pow. wieluński).
Ostateczne ujednolicenie struktury terytorialnej RKU dokonało się na mocy rozkazu organizacyjnego dowódcy ŁOW nr 073 z dnia 6.10. 1945 r., w którym nakazywał do dnia 13.10.1945 r. przekazać administrowanie:
  • pow. Kępno z RKU Wieluń do RKU Ostrów Wlkp.,
  • pow. Gostynin z RKU Kutno do RKU Płock,
  • pow. Sochaczew z RKU Kutno do RKU Grodzisk Maz.
  • pow. Grójec z RKU Skierniewice do RKU Grójec,
  • pow. Błonie i Grodzisk Maz. z RKU Skierniewice do RKU Grodzisk Maz.
Strukturę organizacyjną RKU stanowiło pięć referatów: mobilizacyjny, poborowy, ewidencji oficerów rezerwy, przysposobienia wojskowego, gospodarczy oraz drużyna wartownicza.

Pionierski okres pracy RKU polegał na porządkowaniu ewidencji wojskowej oraz nawiązaniu współpracy z organami administracji państwowej.

Od kategorii komendy uzależniona była liczebność obsady etatowej. RKU I kat. liczyła 30 - 34 osób, II kat. - 22 - 28 osób, kat. III - 19 - 22 osób i kat IV - 16 -18 osób. Ponadto w pierwszym etapie, w składzie każdej RKU sformowano po 3 komisje poborowe wg. oddzielnego etatu, a także pluton lub drużynę ochrony przy każdej z nich. W późniejszym czasie obsadę etatową stopniowo zmniejszano, likwidując etaty dla szeregowców oraz zmniejszając ilość stanowisk oficerskich. Zwiększyła się natomiast liczba stanowisk dla kontraktowych pracowników cywilnych, jednak niskie płace powodowały trudności w ich obsadzeniu. Zlikwidowano także komisje poborowe oraz pododdziały ochrony.

Oprócz trudności kadrowych RKU borykały się także z brakami uzbrojenia oraz z trudnościami bytowymi. Pomieszczenia komend wymagały remontów, nie wszystkie były przystosowane do spełniania swej roli, brakowało opału i mieszkań dla kadry i pracowników. Najgorsza sytuacja była w RKU Piotrków Tryb., gdzie nikt z zatrudnionych nie miał kwatery na terenie miasta. Brakowało także żywności dostarczanej nieregularnie i w niepełnym asortymencie przez jednostki wojskowe oraz umundurowania, środków transportu i środków czystości.

Głównymi zadaniami RKU były:
  • ewidencja personalna i ewidencja zasobów ludzkich z uwzględnieniem roczników, rodzajów broni, stopni i specjalności wojskowych, zawodów cywilnych, wyszkolenia wojskowego i wykształcenia cywilnego;
  • prowadzenie kartotek i wykazów statystycznych zasobów oficerskich, podoficerskich i szeregowców rezerwy oraz poborowych, według rodzajów broni i roczników;
  • statystyka i kontrola stawiennictwa powołanych do czynnej służby wojskowej, odroczeń i reklamacji, ewidencja dezerterów;
  • prowadzenie ksiąg ewidencyjnych koni, wozów i uprzęży zdolnych do użytku, z podziałem w rejestrze koni na kategorie wojskowe;
  • powoływanie do wojska, organizacja i prowadzenie poboru, przenoszenie do rezerwy poszczególnych roczników.
Zorganizowany w ten sposób system RKU nie w pełni sprawdzał się w przypadku komend administrujących niejednokrotnie obszarem nawet 5 powiatów, co uniemożliwiało dokładne poznanie terenu i znajdujących się na nim zasobów ludzkich. Dlatego już w 1947 r. sprecyzowano koncepcję utworzenia 303 powiatowych komend uzupełnień obejmujących zasięgiem działania tylko jeden powiat, a w Warszawie i kilku innych dużych miastach ograniczając zasięg do jednej dzielnicy.

W początkowym okresie działalności RKU podlegały bezpośrednio pod Szefostwo Mobilizacji i Uzupełnień WP. Praktyka wykazała jednak, że do sprawnego kierowania jej pracą, konieczne jest istnienie ogniwa pośredniego, operatywnie reagującego w skomplikowanych sprawach mobilizacyjnych przy uwzględnieniu regionalnej specyfiki. Potrzebę ogniwa pośredniego postrzegano również w sprawach zaopatrzenia wojsk oraz zapewnienia ładu i bezpieczeństwa na wyzwolonych terenach, po odejściu jednostek frontowych. Tym ogniwem miały być dowództwa okręgów wojskowych, których utworzenie rozpatrywano już w końcu 1944 r. w ramach zamierzeń organizacyjnych związanych z rozbudową wojska.

Pierwszym jednak oficjalnym aktem dającym podstawę do formowania dowództw OW był rozkaz Naczelnego Dowódcy WP Nr 23/Org. z 1 lutego 1945 r. Przewidywał on sformowanie do 1 kwietnia 1945 r. na wyzwolonych terenach 6 okręgów wojskowych, określając zarazem ich nazwę, siedzibę i zasięg terytorialny. Wśród nich wymieniono także Łódzki OW, obejmujący zasięgiem województwa łódzkie i kieleckie. Miał on zostać sformowany do 20.03.1945 r. Z powodu licznych trudności organizacyjnych i kadrowych dowództwo Łódzkiego OW utworzono dopiero w kwietniu 1945 r. Dowództwo ŁOW objął w dniu 21 kwietnia 1945 r. płk dypl. kaw. Włodzimierz Radziwanowicz aby po 10 dniach je zdać. Było to skutkiem niedopatrzenia gdyż miał on objąć stanowisko dowódcy Lubelskiego OW. Natomiast Łódzkim OW miał dowodzić gen. bryg. Bolesław Zarako - Zarakowski, który faktycznie objął dowodzenie w dniu 4 maja. Objął on także, na mocy rozkazu Nr 0123/Org. Naczelnego Dowódcy WP Marszałka Polski Michała Żymierskiego, z dnia 15 maja 1945 r., funkcję komendanta garnizonu, którą sprawował przy pomocy etatowej komendy miasta. Komenda ta posiadała II kategorię a jej stan etatowy wynosił 23 ludzi. W związku z wprowadzeniem do użytku regulaminu służby garnizonowej, zarządzeniem Nr 0303/Org. szefa Sztabu Generalnego WP, gen. broni Władysława Korczyca, z dnia 2 listopada 1951 r. zmieniono jej nazwę z komendy miasta na komendę garnizonu.

Zakres obowiązków dowódcy OW obejmował przede wszystkim sprawy mobilizacji, uzupełnienia, zaopatrzenia, dyscypliny i administracji jednostek stacjonujących na terenie okręgu. Pod względem wyszkolenia oraz w sprawach kadrowych, znajdujące się na terenie okręgu jednostki, zostały podporządkowane dowódcy OW bezpośrednio, bądź za pośrednictwem właściwych szefów oddziałów i służb instytucji centralnych wojska. W miarę upływu czasu dowództwa OW spełniały w coraz większym stopniu funkcje operacyjne.

VI Łódzki OW istniał tylko półtora roku. Został rozwiązany rozkazem Naczelnego Dowódcy WP z 20 września 1946 r. Województwo łódzkie podporządkowano dowództwu Poznańskiego OW.

Należy dodać w tym miejscu, że w końcowym okresie wojny woj. łódzkie było miejscem stacjonowania dużej ilości jednostek i instytucji wojskowych co stawiało wysokie wymagania przed administracją wojskową w zakresie ich uzupełniania.

Według spisu sporządzonego przez Oddział Organizacyjno - Etatowy Sztabu Głównego Naczelnego Dowództwa WP, który wpłynął do Dowództwa Łódzkiego Okręgu wojskowego w dniu 4 maja 1945 r., na terenie województwa stacjonowały:

w garnizonie Łódź:
  • 11 Dywizja Piechoty,
  • Szpital Okręgowy nr 4,
  • 31 Frontowy Warsztat Remontu Sprzętu Mundurowego,
  • 63 Polowy Skład Materiałów Pędnych i Tar,
  • Centralny Dom Żołnierza,
  • Redakcja Gazety "Polska Zbrojna",
  • Grupa Kinooperatorów,
  • 39 Skład Sprzętu Polityczno - Wychowawczego,
  • 44 Frontowy Magazyn Taborowo - Mundurowy,
  • 10 Frontowa Stacja Rozdzielcza,
  • 1 Pułk Ochrony Kolei,
  • 13 Frontowy Magazyn Żywnościowy,
  • 4 Samodzielny Batalion Remontu Samochodów,
  • Wojskowy Instytut Naukowo - Wydawniczy,
  • Szkoła Oficerów Poborowych,
  • 40 Oddział Cenzury Wojskowej,
  • Punkt Przesyłkowy nr 2;
w garnizonie Tomaszów Mazowiecki:
  • Oficerska Szkoła Piechoty nr 3,
  • 11 Samodzielna Brygada Artylerii Przeciwpancernej,
  • 51 Frontowy Warsztat Remontu Tary i Sprzętu.
Po zakończeniu działań wojennych ilość jednostek i instytucji wojskowych na terenie województwa jeszcze wzrosła. Zachodziły też szybkie zmiany w ich dyslokacji. Dobry obraz tego stanu daje garnizonowy wykaz dyslokacyjny na dzień 31grudnia.1945 r., wykonany przez szefa sztabu DOW Nr VI, wg. n/w garnizonów:

Gałkówek k/ Łodzi:
  • 5 Samodzielna Kompania przy 57 Składzie Amunicji Artyleryjskiej,
  • 57 Frontowy Skład Amunicji Artyleryjskiej,
  • 60 Okręgowy Skład Artyleryjski;
Kutno:
  • Rejonowa Komenda Uzupełnień,
  • Magazyn Zbożowy;
Łódź:
  • Wojskowy Instytut Naukowo - Wydawniczy (ul. Sienkiewicza 22),
  • Ekspozytura Głównego Sztabu Przewozów WP przy Dyrekcji PKP (ul. Śródmiejska 20),
  • Dowództwo Okręgu Wojskowego Nr VI (ul. 11 Listopada 83),
  • Węzeł Łączności DOW Nr VI (ul. 11 Listopada 83),
  • 1 Brygada Zmotoryzowanej Piechoty (ul. Łąkowa 11),
  • 18 Pułk Lotnictwa Cywilnego (Ruda Pabianicka),
  • 6 Pułk Lotnictwa Szturmowego (Ruda Pabianicka),
  • 1 Samodzielny Inż. Lot. Baon Lotniskowy (Ruda Pabianicka),
  • 2 Samodzielny Inż. Lot. Baon Lotniskowy (Ruda Pabianicka),
  • Port Lotniczy (Lublinek),
  • 16 Samodz. Komp. Samochodowa Okręgu (ul. Żeligowskiego 39),
  • 26 Samodz. Transport. Szkolna Komp. Samochodowa (ul. Sienkiewicza 78),
  • Centralna Szkoła Oficerów Polityczno Wychowawczych (ul. 11 Listopada 63),
  • Szkoła Podoficerów Łączności (ul. Napiórkowskiego 211),
  • Wojskowo - Medyczna Szkoła Felczerów (al. 1 - Maja),
  • Szkoła Oficerów Poborowych (ul. Piotrkowska 249),
  • Baon Ochrony Lasów (ul. Andrzeja 7),
  • 10 Samodz. Komp. Strzel. Okręgu (ul. Żeligowskiego 39),
  • 5 Sam. Pluton Strz. Oddz. Inf. DOW (ul. Gdańska 48),
  • 4 Okręgowy Szpital z Polikliniką (ul. Żeromskiego 113),
  • Okręgowa Komisja Lekarska (ul. Żeromskiego 113),
  • Garn. Łaźnia, Pralnia i Punkt. Dezynf. (ul. Żeligowskiego 39),
  • 93 Okręgowy Skład Sanitarny (ul. Gdańska 162),
  • 17 Okręgowy Skład Żywnościowy (ul. Jerzego 11),
  • Okręgowy Punkt Spędu Bydła Rzeźnego (ul. Jerzego),
  • 44 Centralne Składy Mundurowe (ul. Cegielniana 52),
  • 84 Okręgowe Składy Mundurowe (Łódź - Chojny),
  • Centr. Warsztat Naprawkowy Umund., Obuwia, Renow. Sprzętu Rymarsk. (ul. Sterlinga 26),
  • 50 Warszt. Artyleryjski Rem. Trakt. (ul. Leonarda 4),
  • 131 Stałe Warsztaty Lotnicze (ul. Leonarda 4),
  • Centralny Magazyn Chemiczny (ul. Łąkowa 3/5),
  • 63 Centralny Skład Materiałów Pędnych (ul. Naftowa 7),
  • 75 Okręgowy Skład Materiałów Pędnych (ul. 11 Listopada 111),
  • 34 Okręgowy Skład Inżynieryjny (ul. 11 Listopada 111),
  • 102 Okręgowy Skład Samochodowy (ul. Jerzego 3),
  • 41 Okręg. Warsztat Rem. Samoch. (ul. Kątna 12),
  • 39 Centralny Warsztat Rem. Samoch. (ul. Składowa 42),
  • Dom Żołnierza DOW (ul. Przejazd 34),
  • Ekspedycja Głównego Zarządu Pol. Wych. (ul. Narutowicza 27),
  • Redakcja Gazety "Polska Zbrojna" (ul. Piotrkowska 151),
  • Teatr Wojska Polskiego (ul. Cegielniana 27),
  • Wytwórnia Filmowa (ul. Narutowicza 90),
  • Kompania Robocza DOW (ul. Łąkowa 11),
  • Komenda Miasta Łodzi (ul. Pomorska 21),
  • RKU Łódź Miasto (ul. Pomorska 18),
  • RKU Łódź Powiat (ul. Pomorska 18),
  • Rejon. Zarząd Kwat. Budowlany (ul. Narutowicza 17),
  • 105 Centr. Skład Mat. Budowl. (ul. Cmentarna 9),
  • 109 Okręgowy Skład Mat. Budowl. (ul. Cmentarna 9),
  • 6 Oddział Eksploatacyjny (ul. Cegielniana 67),
  • Wojskowa Fabryka Mebli (ul. Wierzbowa 20),
  • Oddz. Prok. Wojsk. przy Dyr. OKP (ul. Narutowicza 17),
  • Oddz. Informacji DOW (ul. Gdańska 48),
  • Areszt Garnizonowy (ul. Pomorska 21),
  • Okręgow Hanwojsk. (ul. Piotrkowska 87),
  • Handlowo - Zaop. Baza Okr. Hanwojsk. (ul. Piotrkowska 87),
  • Okręgowe Duszpasterstwo (ul. Piotrkowska 2).
Łowicz:
  • Dowództwo 7 Rej. Bazy Lotniczej,
  • Rejon. Zarząd Kwat. Budowlany.
Łęczyca:
  • 2 Baon Obsługi Lotniskowej
Opoczno:
  • Rejonowa Komenda Uzupełnień
Pabianice:
  • Rejonowa Komenda Uzupełnień Łask
Piotrków Tryb.:
  • Rejonowa Komenda Uzupełnień,
  • Rejonowy Zarząd Kwat. Budowlany.
Sieradz:
  • 7 Samodz. Baon Budowy Dróg,
  • Oficerska Szkoła Łączności,
  • Okręgowy Poligon Artylerii.
Skierniewice:
  • 2 Pomorski Zmotoryz. Baon Obrony Pgaz.,
  • Rejonowa Komenda Uzupełnień,
  • 3 Berliński Pułk Piechoty 1 DP,
  • 1 Pułk Artylerii Lekkiej 1 DP.
Tomaszów Maz.:
  • 82 Warszawski Pułk Art. Ciężkiej,
  • Dowództwo 2 Dywizji Szturmowców,
  • 7 Pułk Lotnictwa Szturm. 2 Dyw. Szturm.,
  • 8 Pułk Lotnictwa Szturm. 2 Dyw. Szturm.,
  • 41 Samodz. Baon Łączności,
  • 3 Baon Obsługi Lotniskowej,
  • 2 Ruchoma Lotn. Baza Remontu.
Ujazd:
  • 4 Baon Obsługi Lotniskowej
Wrząca k/ Lutomierska:
  • 15 Okręgowy Ambulans Weterynaryjny
Wieluń:
  • Rejonowa Komenda Uzupełnień
Zgierz:
  • 52 Pułk Artylerii Samochodowej,
  • 1 Samodz. Pułk Łączności,
  • 19 Stacjonarne Warsztaty Rem. Trak. Lotn.
Koluszki:
  • 2 Samodz. Ekspl. Baon Łączności
Krośniewice:
  • 620 Wojenny Magazyn Amunicji Lotniczej,
  • 347 Oddz. Miejsc. Plutonu przy Skł. Amun. Lotn. Nr 620.
Tak duże nasycenie garnizonów jednostkami i instytucjami wojskowymi wymagało troski o właściwe zabezpieczenie obiektów wojskowych oraz utrzymanie w nich porządku. W celu realizacji zadań z tym związanych Dowódca Łódzkiego OW już w dniu 16 maja 1945 r. wyznaczył swoim rozkazem nieetatowych komendantów garnizonów. Zostali nimi:
  • płk M. Czartoryski (dowódca 11 DP) - w garnizonie Łódź,
  • ppłk Aleksander Trukszyn (dowódca 6 Pułku Szkolnego Moździerzy) - w garnizonie Skierniewice,
  • por. Walerian Drak (komendant RKU) - w garnizonie Kutno,
  • kpt. Kazimierz Jasiński (komendant RKU Łask) - w garnizonie Pabianice,
  • kpt. Konstanty Sikorski (komendant RKU) - w garnizonie Wieluń,
  • ppłk Groński (dowódca 2 Zapasowego Pułku Łączności) - w garnizonie Sieradz,
  • płk Ostap Steca (komendant Oficerskiej Szkoły Piechoty Nr 3) - w garnizonie Tomaszów Maz.
W swym rozkazie gen. Zarakowski zobowiązał wyznaczonych komendantów, aby do 22 maja 1945 r. przyjęli obiekty wojskowe i zabezpieczyło je wystawiając warty z jednostek garnizonu oraz zorganizowali nieetatowe komendy garnizonów. Ze względu na duże ruchy jednostek, w tym okresie następowały częste zmiany na stanowiskach komendantów garnizonów. W Łodzi na przykład już w maju 1945 r., po odejściu 11 DP, komendantem garnizonu został dowódca OW - gen. bryg. Zarako - Zarakowski.

W Łodzi - o czym już wspomniano - funkcjonowała także etatowa komenda miasta kat. II. Komendantem miasta Łodzi został mianowany rozkazem dowódcy OW z 26 maja 1945 r. mjr Aleksander Sarkisow. W innych miastach funkcjonowały nieetatowe komendy formowane przez komendantów garnizonów za zgoda dowództwa OW. Formowano je tam gdzie nie było komend Armii Czerwonej, gdzie zaś one istniały kierowano oficerów WP, mających reprezentować interesy polskiego garnizonu wojskowego.

Kolejne zmiany w terenowej administracji wojskowej przyniosła ustawa z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym. Zmieniła ona dotychczasową nazwę RKU na wojskowe komendy rejonowe (WKR), które również obejmowały swoim zasięgiem od 1 do 4 powiatów lub dzielnic miejskich. WKR były także podporządkowane bezpośrednio dowództwom okręgów wojskowych. Zmniejszono również liczbę okręgów wojskowych z 6 na 4. Konsekwencją tych zmian było terytorialne rozszerzenie obszaru okręgów powstałych po reorganizacji. Zmiany zasięgu terytorialnego okręgów wojskowych, a tym samym zwiększenie ilości podległych im wojskowych komend rejonowych i administrowanych zasobów rezerw osobowych, znacznie skomplikowały funkcjonowanie systemu mobilizacji i uzupełnień.

Taki stan rzeczy wymusił potrzebę wprowadzenia pośredniego szczebla kierowania. W dniu 1. 12.1951 r. Prezydium Rządu podjęło uchwałę w sprawie utworzenia wojskowych komend wojewódzkich. W uzasadnieniu podano, że podjęto taką decyzję: "celem usprawnienia prac wojskowych komend rejonowych w zakresie uzupełniania Sił Zbrojnych i administracji rezerw oraz zapewnienia ściślejszego współdziałania w tym zakresie władz wojskowych z terenowymi organami jednolitej władzy państwowej i organizacjami społecznymi i politycznymi".

Na mocy tej uchwały Minister Obrony Narodowej wydał 17.12.1951 r. zarządzenie nr 76/MON w sprawie utworzenia wojskowych komend wojewódzkich, które powstały faktycznie od 1952 r. przejmując w podporządkowanie wszystkie WKR na terenie województwa lub miasta stanowiącego województwo miejskie (m. in. Łódź).

WKW w Łodzi powołano na mocy rozkazu organizacyjnego Nr 099/Org. ministra ON Marszałka Polski Konstantego Rokossowskiego, z dnia 15 grudnia 1951 r. Rozpoczęła ona działalność z dniem 1 stycznia 1953 r. Łódzka WKW zasięgiem działania obejmowała miasto Łódź i woj. łódzkie, miała kategorię II i zatrudniała 13 oficerów, 4 podoficerów i 2 szeregowców. Struktury organizacyjne WKW i WKR ulegały kolejnym przekształceniom co znajdowało wyraz w ich etatach.

WKW koordynowała działalność podległych WKR, określała szczegółowe zadania w zakresie poboru i potrzeb mobilizacyjnych jednostek wojskowych, współdziałała z organami władzy państwowej, administrowała zasobami żołnierzy rezerwy i poborowych, dokonywała poboru i reklamowania od służby wojskowej. Do jej kompetencji należało także ewidencjonowanie i administrowanie zasobami środków transportowych oraz prowadzenie rekrutacji do zawodowej służby wojskowej.

W 1964 r. rozpoczęto stopniowe wprowadzanie nowego systemu obrony terytorium kraju, składającego się z terenowych sztabów wojskowych. Za podstawę tworzenia sztabów przyjęto istniejącą sieć komend wojewódzkich i wojskowych komend rejonowych.

Rozpoczął się proces powstawania wojewódzkich, powiatowych, miejskich i dzielnicowych sztabów wojskowych. W Łodzi powstał Wojewódzki Sztab Wojskowy, którego pierwszym szefem był płk Mikołaj Kotwicki, pełniący tę funkcję do 1975 r. (Kolejnymi szefami WSzW byli: płk Kazimierz Garbacik - do 1985 r., gen. bryg. Ryszard Wilczyński - do 1993 r., płk Jan Kraus - do 1998 r., gen. bryg. Maciej Żytecki - do marca 2002 r. Od marca 2002 r. szefem WSzW jest płk mgr inż. Jan Sobotka.)

Prawnie usankcjonowano wspomniane zmiany w ustawie z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL. Liczba terenowych SzW stopniowo wzrastała i wynosiła 305 w 1968 r. Z kolei w latach następnych, a szczególnie w 1971 r. część małych instytucji tego typu rozwiązano, pozostawiając ich ok. 200.

Zakres działania sztabów wojskowych obejmował zagadnienia powszechnej samoobrony ludności oraz przygotowania władz administracyjnych i zakładów pracy do obrony terytorialnej. Zadania z tym związane , sztaby realizowały w ścisłym współdziałaniu z prezydiami wojewódzkich, powiatowych i miejskich rad narodowych.

Terenowe sztaby wojskowe stały się organami o podwójnym podporządkowaniu. Pod względem organizacyjnym i mobilizacyjnym a także w dziedzinie mobilizacyjno - uzupełnieniowej były organami terenowej administracji wojskowej i podlegały Ministrowi Obrony Narodowej. W zakresie obrony terytorialnej i powszechnej samoobrony ludności były organami prezydiów właściwych rad narodowych.

Do zasadniczych zadań wojewódzkich sztabów wojskowych należało m. in.:
  • planowanie mobilizacyjne i kierowanie uzupełnianiem stanów osobowych jednostek wojskowych na terenie województwa,
  • współpraca z właściwymi organami cywilnymi i organizacjami paramilitarnymi,
  • sprawowanie nadzoru nad formacjami samoobrony,
  • bilansowanie zasobów osobowych pozostających w ewidencji powiatowych sztabów wojskowych,
  • planowanie powoływania żołnierzy rezerwy na ćwiczenia wojskowe,
  • rekrutacja kandydatów do zawodowej służby wojskowej i ochotników do długoterminowej zasadniczej służby wojskowej.
Kolejna zmiana nastąpiła w 1975 r. kiedy to wprowadzono dwustopniowy podział administracyjny kraju, a jednocześnie zdecydowano się na powołanie odrębnych organów obrony cywilnej, które usytuowano w strukturze administracji cywilnej jako podporządkowane wojewodom wydziały urzędu wojewódzkiego (Wojewódzkie Inspektoraty Obrony Cywilnej). W tej sytuacji poprawka wniesiona do ustawy z 1967 r. przywróciła poniekąd poprzednio istniejący stan podstawowych organów administracji wojskowej. Przeformowano terenowe sztaby wojskowe szczebla powiatowego, miejskiego i dzielnicowego na wojskowe komendy uzupełnień, które istnieją do dziś jako delegatury wojewódzkich sztabów wojskowych. WSzW w tej sytuacji przejęły rolę dawnych WKW, z tym , że znaczna część zadań dla WKU przekazywana była bezpośrednio ze sztabów OW. Tak więc w miejsce terenowych sztabów wojskowych powołano ostatecznie 135 WKU.

Na terenie woj. łódzkiego powołano trzy WKU: Łódź (komendant - płk Franciszek Oliwa), Pabianice (płk Mieczysław Zakrzewski) i Zgierz (płk Edward Myśliński). W lutym 1983 r. WKU Łódź podzielono na WKU Łódź - 1(komendant - płk Józef Wodziński) obejmującą działaniem dzielnice: Bałuty i Polesie oraz Łódź - 2 (ppłk Kazimierz Matyjaszczyk) dla dzielnic: Śródmieście, Widzew i Górna.

Na uwagę zasługuje fakt, że w momencie wprowadzania reformy administracyjnej, woj. łódzkie - chociaż małe obszarem - było miejscem stacjonowania licznych jednostek i instytucji wojskowych, m. in.: Wojskowej Akademii Medycznej, Ośrodka Szkolenia Oficerów Politycznych, Centrum Doskonalenia Kadr Administracji Wojskowej, Wojskowego Studium Nauczania Języków Obcych, pułku OT, 9 Rejonowej Składnicy Kwatermistrzowskiej, jednostek łączności i in.

WKU realizują zadania związane z pokojowym uzupełnieniem oraz zabezpieczeniem mobilizacyjnego rozwinięcia jednostek wojskowych. Administrują zasobami osobowymi, planowaniem i wykorzystaniem świadczeń osobistych i rzeczowych na rzecz Sił Zbrojnych. Współdziałają ze: starostami, prezydentami miast, burmistrzami, wójtami, organami policji, urzędami pocztowymi, podmiotami gospodarczymi - w zakresie planowania i organizacji doręczania dokumentów powołania żołnierzom rezerwy oraz dostarczania środków transportowych i maszyn do jednostek wojskowych.

Wojewódzkie sztaby wojskowe przeżyły kolejną reorganizację w związku z planowanym przejściem na trójstopniowy podział administracyjny kraju. Zgodnie z zarządzeniem szefa Sztabu Generalnego WP Nr 095/Org. z dnia 23 czerwca 1995 r. zaczęto tworzyć regionalne sztaby wojskowe obejmujące zasięgiem działania średnio 3 województwa. Instytucje te pełniły dotychczasową funkcję WSzW i nadzorowały pracę WSzW w województwach przewidywanych do likwidacji. Zarządzeniem dowódcy Pomorskiego OW Nr PF 379 z dnia 20 listopada 1995 r. przekształcono WSzW Łódź w WSzW - RSzW i podporządkowano mu organizacyjnie WSzW Płock i WSzW Konin wraz z podlegającymi im WKU (Płock, Kutno, Konin i Turek).

Wprowadzenie reformy administracyjnej kraju przyniosło kolejne zmiany w strukturze administracji wojskowej. Na mocy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 7 grudnia 1998 r. oraz zarządzenia Nr 129/ Org. Ministra ON z dnia 29 grudnia 1998 r. przywrócono WSzW - RSzW poprzednią nazwę WSzW i ustalono zasięg terytorialny w obrębie województwa, rozformowując jednocześnie WSzW w likwidowanych województwach. WSzW podporządkowano obejmujące od 1 do 3 powiatów WKU oraz garnizonowe ośrodki mobilizacyjne. W ten sposób ukształtowała się aktualna struktura WSzW Łódź, któremu podporządkowano 10 WKU: Łódź - 1, Łódź - 2, Zgierz, Pabianice, Skierniewice (poprzednio podległa WSzW - RSzW Radom), Tomaszów Maz. (z WSzW - RSzW Radom), Piotrków Tryb. (z WSzW - RSzW Radom), Kutno, Sieradz (z WSzW - RSzW Poznań) i Wieluń (z WSzW - RSzW Poznań) oraz GOM Łódź. Jednocześnie niektóre WKU podległe WSzW - RSzW Łódź przekazano w podporządkowanie innych WSzW: WKU Płock do WSzW Warszawa, WKU Konin i WKU Turek do WSzW Poznań.

W związku z prowadzoną restrukturyzacją wojska, w 2002 r. wszedł w życie nowy etat WSzW, zmieniający jego strukturę wewnętrzną i zmniejszający ilość zatrudnionej kadry zawodowej. W dalszej kolejności podobne zmiany mają dokonać się w WKU. Przewidywane jest także zmniejszenie ich liczby, co spowoduje kolejne zmiany w zasięgu terytorialnym. W 2003 roku rozformowane zostały WKU Pabianice, Kutno oraz Wieluń.

Aktualnie Wojewódzki Sztab Wojskowy Łódź jest terenowym organem wykonawczym Ministra Obrony Narodowej w sprawach operacyjno - obronnych i administracji wojskowej na obszarze województwa.

Wojewódzki Sztab Wojskowy:
  • spełnia funkcje terytorialnego organu dowodzenia,
  • koordynuje przygotowania WSzW, WKU i innych podporządkowanych jednostek wojskowych, organów i instytucji uczestniczących w militarnej obronie województwa,
  • współpracuje z dowódcami jednostek wojskowych i pozamilitarnymi ogniwami obronnymi w zakresie operacyjnego przygotowania terenu,
  • współpracuje z dowódcami jednostek wojskowych i pozamilitarnymi ogniwami obronnymi w zakresie wykorzystania infrastruktury wojskowej i cywilnej województwa, koordynuje użycie jednostek wojskowych w akcjach ratunkowych na rzecz ludności i środowiska w sytuacjach nadzwyczajnych zagrożeń niemilitarnych,
  • jest organem odwoławczym II instancji od decyzji administracyjnych wydanych przez podległe Wojskowe Komendy Uzupełnień,
  • prowadzi postępowania wyjaśniające i wydaje decyzje kwalifikacyjne w sprawach odszkodowawczych,
  • realizuje zadania mobilizacyjne, uzupełnieniowe i operacyjne, współpracując z organami administracji rządowej, samorządowej, podmiotami gospodarczymi i organizacjami społecznymi,
  • współdziała z armiami sojuszniczymi NATO w roli realizatora zadań państwa - gospodarza na administrowanym terenie.
WSzW prowadzi także ożywioną współpracę z organizacjami kombatanckimi i społecznymi. Działalność ta ma na celu obronne przygotowanie społeczeństwa, kształtowanie postaw patriotycznych oraz popularyzację wojska i obronności.
W opracowaniu wykorzystano:
  • K. Frontczak: Siły Zbrojne PL. Przejście na stopę pokojową 1945 - 1947. Warszawa 1974,
  • W. Jurgielewicz: Organizacja Ludowego wojska Polskiego. Warszawa 1968,
  • Zarys dziejów wojskowości polskiej w latach 1864 - 1939. Praca zbiorowa pod redakcją P. Staweckiego. Warszawa 1990,
  • Piotr Kramarczyk: Łódzki Okręg Wojskowy (1945 - 1946). Praca magisterska.
Ministerstwo Obrony Narodowej
Sztab Generalny WP
Inspektorat Wsparcia Sił Zbrojnych
Wojskowa Komenda Uzupełnień Łódź
Wojskowy Komendant Uzupełnień w Sieradzu
Wojskowy Komendant Uzupełnień w Skierniewicach
Wojskowy Komendant Uzupełnień w Tomaszowie Mazowieckim